“Thể thao va chạm” là một khái niệm rất phổ biến ở Samoa, quốc đảo nằm ở Nam Thái Bình Dương thuộc “tam giác Nam Đảo Polynesia”.
Quần đảo có dân số vỏn vẹn 200.000 người này được phủ bởi một mạng lưới tuyển trạch viên đến từ các môn MMA, boxing, kickboxing, bóng bầu dục Mỹ, rugby – gọi chung là “thể thao va chạm”.
Điểm chung của nhóm môn kể trên – dù ở 2 nhóm võ thuật và bóng, vô cùng dễ nhận ra – đó là “vai u thịt bắp”. Từ hàng thập niên qua, người Samoa xây dựng nên hình tượng chiến binh thương hiệu từ nhóm những môn thể thao này.
Từ các sàn đấu MMA, WWE cho đến NFL, NBA, cái tên Samoa gần như đồng nghĩa với sức mạnh, độ lì đòn và khả năng va chạm cực kỳ dũng mãnh.
Dù đảo quốc Samoa chỉ có khoảng 200.000 người sinh sống, riêng cộng đồng người Samoa ở nước Mỹ lại lên đến gần 250.000.
Đó là gia đình, dòng tộc của các siêu sao tại những giải đấu kể trên, đổ bộ đến “thiên đường của giải trí” để tìm kiếm cơ hội tỏa sáng trên các sàn đấu đòi hỏi sức mạnh.
Trong thể thao Mỹ, người Samoa, hay rộng hơn là dân tộc Polynesia trở thành một hiện tượng thống kê thật sự.
Theo ESPN, người Polynesia chỉ chiếm dưới 0,1% dân số thế giới nhưng có thời điểm chiếm khoảng 2-3% cầu thủ tại NFL. Từng có nhiều bình luận rằng, nếu Samoa thực sự trở thành một quốc gia đông dân, họ có lẽ đã thống trị nhóm các môn va chạm.
ESPN từng gọi American Samoa (một khu vực tự trị tại Samoa) là “hòn đảo bóng bầu dục” – và dẫn nghiên cứu cho thấy nam giới tại vùng lãnh thổ này có khả năng vào NFL cao gấp khoảng 40 – 50 lần trung bình thanh niên Mỹ.
Trong bóng bầu dục rugby tại New Zealand và Úc, người Samoa và Tonga (cũng thuộc nhóm Nam Đảo Polynesia) cũng hiện diện dày đặc ở các đội tuyển quốc gia lẫn giải chuyên nghiệp.
Trong võ thuật đối kháng, cộng đồng Samoa – Polynesia tiếp tục để lại dấu ấn mạnh. Mark Hunt, người mang biệt danh “Super Samoan”, nổi tiếng vì khả năng chịu đòn gần như phi lý cùng những cú knockout hủy diệt.
Max Holloway, võ sĩ gốc Hawaii mang dòng máu Polynesia, được xem là một trong những tay đấm bền bỉ nhất lịch sử UFC. Các võ sĩ như Tai Tuivasa hay anh em Tafa được mệnh danh là “cỗ máy va chạm” đến từ Nam Thái Bình Dương.
Ở lĩnh vực vật giải trí, ảnh hưởng của Samoa thậm chí còn lớn hơn. Gia tộc Anoa’i gần như trở thành “hoàng tộc” của WWE với những cái tên như The Rock, Roman Reigns, The Usos hay Yokozuna.
“Bằng cách này hay cách khác, bạn sẽ phát hiện ra rằng mọi đô vật Mỹ đều có dòng máu Samoa trong người, từ cha, hoặc mẹ, hoặc ông bà của họ”, một bình luận nổi tiếng trên Reddit.
Hình tượng chiến binh đảo Polynesia với sức mạnh dữ dội, tinh thần gia tộc và khả năng chiến đấu lì lợm trở thành một phần văn hóa đại chúng Mỹ suốt nhiều thập niên.
Giới khoa học thể thao cho rằng sự vượt trội này không phải ngẫu nhiên.
Một số nghiên cứu nhân trắc học tại New Zealand và Hawaii ghi nhận người Polynesia thường có khung xương lớn, mật độ cơ bắp cao và tỉ lệ khối cơ nạc vượt trung bình.
Đây là kiểu cơ thể rất phù hợp với các môn cần sức mạnh bùng nổ như football, rugby, vật và MMA.
Tiến sĩ Timothy Hewett, chuyên gia sinh học thể thao Mỹ, từng nhận xét trong một nghiên cứu về vận động viên Polynesia rằng: “Nhiều vận động viên Polynesia sở hữu tổ hợp cơ thể đặc biệt cho các môn va chạm: khối cơ lớn, nền tảng sức mạnh tốt và khả năng tạo lực bùng nổ rất nhanh.
Khi kết hợp với môi trường tập luyện cạnh tranh, họ trở thành những VĐV cực kỳ dũng mãnh ở các môn thể thao đòi hỏi nhiều va chạm”.
Một giả thuyết nổi tiếng khác là “thrifty gene hypothesis” – giả thuyết gene tiết kiệm năng lượng. Nhiều nhà nhân chủng học cho rằng tổ tiên Polynesia từng phải vượt đại dương hàng ngàn kilomet bằng thuyền và sống trên các đảo biệt lập, nơi thức ăn không phải lúc nào cũng ổn định.
Trong môi trường đó, những người có khả năng tích trữ năng lượng hiệu quả và duy trì khối cơ tốt sẽ có lợi thế sinh tồn cao hơn. Một số chuyên gia tin rằng điều này góp phần hình thành thể trạng “thiên về sức mạnh” của người Polynesia hiện đại.
Giáo sư Yvonna Lincoln, nhà nghiên cứu văn hóa Polynesia, từng cho rằng: “Nếu chỉ nhìn người Samoa qua sức mạnh thể chất, chúng ta sẽ bỏ qua yếu tố quan trọng nhất: văn hóa cộng đồng và tinh thần tập thể”.
Theo bà, thể thao đối kháng tại Samoa không chỉ là hoạt động giải trí mà còn là con đường đổi đời, niềm tự hào gia đình và biểu hiện của danh dự cộng đồng.
Trong văn hóa Samoa truyền thống, tinh thần chiến binh vốn đã hiện diện từ hàng trăm năm trước. Người Polynesia nổi tiếng là những thủy thủ vĩ đại bậc nhất lịch sử nhân loại khi có thể di chuyển qua hàng nghìn kilomet đại dương bằng kỹ thuật định hướng cổ xưa.
Xã hội Samoa xưa đề cao chiến binh, danh dự gia tộc và khả năng chịu đựng gian khổ. Nhiều nghi lễ, hình xăm và điệu múa chiến tranh của họ vẫn còn tồn tại tới ngày nay.
Không ít huấn luyện viên rugby và MMA nhận xét các vận động viên Samoa có tinh thần thi đấu đặc biệt lì lợm. Nhà phân tích võ thuật Robin Black từng nói: “Nhiều võ sĩ Polynesia bước vào võ đài với tâm lý rất khác. Họ xem va chạm là điều tự nhiên, gần như là một phần bản sắc văn hóa. Điều đó tạo ra áp lực tâm lý rất lớn cho đối thủ”.
Dẫu vậy, chính nền sinh học “power athlete” này cũng mang tới mặt trái. Tỉ lệ béo phì và tiểu đường tuýp 2 ở nhiều cộng đồng Polynesia hiện đại thuộc nhóm cao nhất thế giới.
Hình ảnh to bè, chắc nịch của các võ sĩ Samoa tác động lớn đến trẻ em dân tộc này. Nhiều người từ nhỏ cố gắng cho con trẻ ăn uống theo chế độ nhiều đạm để xây dựng khối cơ dày, nhưng không phải gia đình nào cũng sản sinh ra các võ sĩ, VĐV xuất chúng.
