IOC ngày 26/3 công bố chính sách mới nhằm siết chặt tiêu chuẩn tham dự nội dung nữ tại Olympic. Theo đó, phụ nữ chuyển giới sẽ không được phép thi đấu, trong khi một số VĐV có khác biệt phát triển giới tính (DSD) cũng đối mặt nguy cơ bị loại.
Quy định bắt đầu áp dụng tại Olympic Los Angeles 2028 và các kỳ sau đó, nhưng không có hiệu lực hồi tố với các giải đấu trước. IOC nhấn mạnh chính sách chỉ áp dụng cho thể thao đỉnh cao, không ảnh hưởng đến hoạt động phong trào.
Một thay đổi quan trọng là yêu cầu tất cả VĐV đăng ký thi đấu nội dung nữ phải trải qua xét nghiệm gene SRY – yếu tố liên quan đến quá trình phát triển sinh học nam và nằm trên nhiễm sắc thể Y. Việc kiểm tra chỉ thực hiện một lần trong đời, thông qua mẫu nước bọt, tế bào má hoặc máu.
Chủ tịch IOC Kirsty Coventry cho biết quyết định dựa trên cơ sở khoa học và tư vấn từ các chuyên gia y học. Bà khẳng định thể thao đỉnh cao đòi hỏi sự công bằng tuyệt đối, và chênh lệch rất nhỏ cũng có thể quyết định thành bại. Theo Coventry, những người từng trải qua dậy thì nam vẫn duy trì lợi thế thể chất nhất định, ngay cả khi đã điều chỉnh hormone.
Tài liệu chính sách của IOC nêu rõ nam giới có lợi thế hiệu suất ở hầu hết môn thể thao. Ở các nội dung chạy và bơi, mức chênh lệch vào khoảng 10-12%. Con số này tăng lên hơn 20% ở các môn nhảy và ném, thậm chí có thể vượt 100% ở những môn đòi hỏi sức mạnh bùng nổ hoặc va chạm như cử tạ hay quyền Anh.
Trên cơ sở đó, IOC cho rằng việc duy trì một hạng mục nữ dựa trên giới tính sinh học là cần thiết để đảm bảo tính công bằng, an toàn và toàn vẹn của thi đấu. Tổ chức này cũng kêu gọi các liên đoàn thể thao quốc tế áp dụng quy định tương tự trong các sự kiện thuộc hệ thống Olympic.
Chính sách mới được đưa ra sau quá trình rà soát bắt đầu từ tháng 9/2024, một tháng sau Olympic Paris. Tại Pháp, một số trường hợp gây tranh cãi đã thu hút sự chú ý, trong đó có hai võ sĩ Imane Khelif và Lin Yu-ting. Cả hai giành HC vàng dù trước đó từng bị loại khỏi giải vô địch thế giới vì không vượt qua tiêu chí giới tính của một số liên đoàn.
Các tranh luận liên quan đến giới tính trong thể thao không phải mới. Từ Olympic Tokyo 2020, lực sĩ cử tạ Laurel Hubbard trở thành VĐV chuyển giới đầu tiên thi đấu tại Thế vận hội, mở ra làn sóng tranh cãi về tiêu chuẩn công bằng. Trước đó, VĐV điền kinh Caster Semenya cũng nhiều lần vướng tranh chấp pháp lý do có mức testosterone cao bất thường.
Một phần quan trọng trong chính sách mới là cách IOC xử lý nhóm VĐV DSD (Differences of Sex Development – khác biệt phát triển giới tính). Đây là thuật ngữ y học chỉ những người sinh ra là nữ nhưng có một số đặc điểm sinh học không điển hình, như nhiễm sắc thể XY hoặc mức testosterone cao hơn mức trung bình ở nữ giới.
Khác với người chuyển giới, VĐV DSD không thay đổi giới tính mà đã được xác định là nữ từ khi sinh ra và lớn lên trong vai trò nữ. Tuy nhiên, một số trường hợp có đặc điểm sinh học gần với nam giới, đặc biệt là về hormone, dẫn đến tranh cãi về lợi thế thi đấu.
IOC cho rằng những VĐV có nhiễm sắc thể XY và nhạy cảm với androgen – tức cơ thể phản ứng mạnh với testosterone – có thể phát triển thể chất theo hướng mang lại lợi thế tương tự nam giới. Do đó, họ được xếp vào nhóm cần kiểm soát trong quy định mới.
IOC cho biết sẽ có ngoại lệ trong một số trường hợp hiếm về phát triển giới tính. “Ngoại trừ những trường hợp rất hiếm như VĐV được chẩn đoán mắc Hội chứng không nhạy cảm androgen hoàn toàn (CAIS) hoặc các dạng khác biệt hay rối loạn phát triển giới tính (DSD) hiếm gặp không hưởng lợi từ tác dụng đồng hóa hoặc tăng hiệu suất của testosterone, bất kỳ VĐV nào có kết quả xét nghiệm SRY dương tính đều không đủ điều kiện thi đấu ở nội dung nữ tại các sự kiện của IOC”, thông báo có đoạn.
Dù vậy, quan điểm này vẫn gây tranh luận trong giới khoa học và thể thao. Nhiều ý kiến cho rằng lợi thế tự nhiên là một phần không thể tách rời của thể thao đỉnh cao, tương tự chiều cao hay sải tay. Việc dùng một tiêu chí sinh học đơn lẻ như gene SRY để phân loại cũng bị cho là chưa phản ánh đầy đủ sự phức tạp của giới tính con người.
IOC khẳng định mọi VĐV sẽ được đối xử với sự tôn trọng, đồng thời cung cấp tư vấn y tế và hỗ trợ tâm lý trong quá trình kiểm tra. Tuy nhiên, với việc chuyển sang tiêu chí dựa trên gene, tổ chức này đã đánh dấu bước thay đổi lớn trong cách xác định quyền thi đấu ở nội dung nữ, kết thúc giai đoạn chính sách linh hoạt trước đây.
Hoàng An (theo Guardian, Athletic)
Nguồn: https://vnexpress.net/olympic-cam-vdv-chuyen-gioi-du-noi-dung-nu-5055318.html
