Tháng 8/2010, Baggio nhậm chức Trưởng bộ phận kỹ thuật của Liên đoàn Bóng đá Italy (FIGC), thay người tiền nhiệm – cựu HLV tuyển Italy Azeglio Vicini. Đến tháng 12/2011, cựu tiền đạo này trình lên FIGC bản đề án có tựa đề “Làm mới tương lai”. Nhưng ngày 23/1/2013, Baggio từ chức, tuyên bố FIGC phớt lờ những ý tưởng cải cách, khiến ông chán nản và quyết định rời đi.
Đề án của chủ nhân Quả Bóng Vàng 1993 này chạm đến mọi ngóc ngách bóng đá Italy. Baggio đã quy tụ một đội ngũ gồm 50 cộng sự tâm huyết, gồm các HLV, nhà nghiên cứu, chuyên gia và cố vấn, để phân tích dữ liệu và tham vấn ý kiến từ các chiến lược gia, tuyển trạch viên cũng như giới học giả. Họ đã nghiên cứu kỹ lưỡng các mô hình bóng đá thành công từ nước ngoài như Tây Ban Nha, Pháp và Đức, để xây dựng nên một tập hồ sơ toàn diện 900 trang.
Tuy nhiên, bản đề án này phần lớn đã bị “xếp xó”. Bản thân Baggio chỉ nhận được một sự tiếp đón chớp nhoáng và lạnh nhạt, thông qua một cuộc họp dài 15 phút với các lãnh đạo FIGC. Đề án của ông ngày đó được “phê duyệt” trên danh nghĩa nhưng chưa bao giờ được cấp vốn hay triển khai thực tế. Những nguồn lực cam kết, điển hình là khoản kinh phí 10 triệu Euro (khoảng 12 triệu USD), không bao giờ tồn tại, và đề án này mãi là một “văn bản chết” đối với FIGC.
“Tôi và các cộng sự đã phải chờ đợi 5 tiếng đồng hồ trong phòng chờ chỉ để có đúng 15 phút trình bày dự án”, Baggio từng hồi tưởng. Thậm chí, FIGC còn không cho Baggio thuyết trình về phần tuyển trạch trong đề án, vì cho rằng nó thuộc thẩm quyền của HLV huyền thoại Arrigo Sacchi – người bấy giờ từng được Liên đoàn mời về để trực tiếp tham vấn và vạch ra kế hoạch.
Sau ngày từ chức, Baggio cay đắng nói: “Tôi không được phép làm việc. Bản kế hoạch 900 trang của tôi vẫn chỉ là mớ giấy lộn. Tôi không thích ngồi vào một vị trí chỉ để cho có, tôi muốn được làm việc thực chất”.
Bản kế hoạch “Làm mới tương lai” của Baggio tập trung vào 5 lĩnh vực then chốt. Thứ nhất là cải tổ hệ thống đào tạo trẻ. Ông muốn thay đổi tư duy từ việc ưu tiên tuyển chọn cầu thủ nhí dựa trên thể chất sang đánh giá trí thông minh thể thao, kỹ thuật, khả năng phối hợp, kỹ năng làm chủ quả bóng, năng lực ra quyết định và tư duy chơi bóng trong những môi trường đào tạo chất lượng hơn.
Điểm cốt yếu trong triết lý của Baggio là đưa bóng đá Italy trở lại với giá trị kỹ thuật và cảm giác bóng. Xu hướng ưu tiên sức mạnh thể chất được ông miêu tả là “tách biệt khỏi bối cảnh thực tế của trận đấu”. Baggio không loại bỏ thể lực, nhưng ông muốn thay đổi cán cân, ưu tiên những tài năng thực thụ hơn là những cầu thủ chỉ có thể hình đồ sộ nhưng vụng về.
Thứ hai là đào tạo HLV, nhấn mạnh không chỉ vào chiến thuật mà còn giảng dạy về các giá trị, đạo đức và sự phát triển con người toàn diện. Baggio khẳng định rằng việc nâng cao chất lượng đội ngũ giảng dạy ở cấp độ cơ sở là nền tảng cốt lõi. Ông yêu cầu các tiêu chí khắt khe hơn đối với HLV, đòi hỏi họ phải có nền tảng giáo dục vững chắc. Nói cách khác, ngoài kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm thực chiến, các HLV sau khi lấy bằng còn phải có kỹ năng sư phạm chuẩn mực.
Thứ ba là về tuyển trạch và nhận diện tài năng. Baggio mong muốn thiết lập một mạng lưới tuyển trạch toàn quốc, chia nước Italy thành 100 đặc khu bóng đá, mỗi khu vực đặt dưới sự giám sát của ba HLV được FIGC công nhận. Hệ thống này sẽ theo dõi hơn 50.000 trận đấu mỗi năm để phát hiện tài năng sớm, nuôi dưỡng họ bằng đội ngũ chuyên gia chất lượng và duy trì tính kết nối chặt chẽ giữa các học viện với HLV đặc khu. Sự tương tác này được duy trì thông qua cơ sở dữ liệu quốc gia, với kho lưu trữ hồ sơ và số liệu thống kê hiện đại. Mô hình này tương đồng với cách mà Na Uy đã thực hiện để vực dậy nền bóng đá của họ.
Thứ tư là đầu tư cơ sở hạ tầng và đổi mới công nghệ. Baggio muốn hiện đại hóa cơ sở vật chất tại Trung tâm huấn luyện quốc gia Coverciano và trên khắp Italy. Ông đề xuất FIGC hợp tác với các nhà nghiên cứu để học hỏi các mô hình tối ưu từ nước ngoài, từ đó thu thập dữ liệu và phát triển các phương pháp huấn luyện dựa trên bằng chứng cụ thể, gồm cả kho lưu trữ đa phương tiện cho các bài tập, trận đấu và phân tích hiệu suất.
Kho lưu trữ này không chỉ là nơi cung cấp các bài tập và bài kiểm tra chuẩn hóa cho các HLV, mà còn là một “thư viện số” với các video các trận đấu để theo dõi sát sao tiến trình phát triển của từng tài năng trẻ. Đứng sau hệ thống này là một nhóm nghiên cứu thường trực, phối hợp cùng các thực tập sinh đại học để không ngừng đổi mới phương pháp, đảm bảo cầu thủ trẻ của Italy được tiếp cận với những tư duy huấn luyện hiện đại nhất thế giới.
Cuối cùng là tập trung vào phẩm chất con người. Baggio đề xuất tích hợp giáo dục đạo đức, hành vi chuẩn mực, trách nhiệm xã hội như những yếu tố cốt lõi và nguyên tắc định hướng, áp dụng với cả đào tạo cầu thủ lẫn HLV. Mục tiêu là tạo ra những cá nhân có trách nhiệm và phát triển toàn diện, chứ không chỉ là những cỗ máy đá bóng, một tư tưởng gắn liền với triết lý sống của chính Baggio.
Thực trạng bóng đá trẻ Italy
Trong khoảng 20 năm qua, các CLB Italy bị chỉ trích vì bỏ bê công tác đào tạo trẻ. Chỉ trong thập kỷ gần đây, sự chú trọng mới dần trở lại với sự xuất hiện của Juventus Next Gen hay lứa cầu thủ tiềm năng của AC Milan.
Nếu lấy UEFA Youth League (Cup C1 dành cho lứa trẻ) làm thước đo, phải mất 10 năm kể từ khi giải đấu ra đời là mùa 2013-2014, một đội bóng Italy mới lọt vào được trận chung kết (AC Milan mùa 2023-2024, nhưng để thua Olympiacos 0-3).
Ở cấp độ quốc gia, đội U17 Italy có thành tích khá khiêm tốn ở World Cup. Kể từ năm 1993, họ 10 lần không vượt qua vòng loại và chỉ 6 lần góp mặt. Tuy nhiên, tại giải vô địch châu Âu, Italy khá hơn với vị trí á quân các năm 2013, 2018, 2019, vô địch năm 2024 và vào bán kết năm 2025.
Với đội U19 Italy, sau khi về nhì vào các năm 2016 và 2018, họ cũng vô địch U19 châu Âu năm 2023. Pio Esposito, tài năng trẻ triển vọng của Inter Milan và vừa đá hỏng quả luân lưu đầu tiên trước Bosnia, là thành viên chủ chốt của tập thể vô địch năm ấy.
Đội U21 Italy thì vẫn được xem là niềm tự hào của nền bóng đá nước này, đang đồng nắm giữ kỷ lục 5 lần vô địch châu Âu cùng với Tây Ban Nha.
Nhìn vào những thống kê này, có vẻ như “mầm non” của bóng đá Italy không hề tệ. Nhưng câu hỏi đặt ra những ngày này – sau khi Italy thua Bosnia và lần thứ ba liên tiếp không được dự VCK World Cup – vẫn là nếu đề án của Baggio được thực thi từ hơn 10 năm trước, liệu vị thế của bóng đá Italy hiện tại có khác đi?
Nhìn lại lịch sử, U21 Italy từng làm nên sự thống trị tuyệt đối ở châu Âu khi thâu tóm cả 5 chức vô địch chỉ trong vòng 12 năm. Đó là giai đoạn hoàng kim với những lần đăng quang vào các năm 1992, 1994, 1996, 2000 và 2004. Nhưng từ đó đến nay, tất cả chỉ còn là con số 0 tròn trĩnh. Thực tế, Italy thậm chí còn không thể tiến xa hơn tứ kết từ năm 2019, trong đó có hai lần bị loại ngay từ vòng bảng, với thất bại cay đắng nhất là lần bị loại ngay trên sân nhà.
Ở cấp độ U20, vốn là nền tảng để cạnh tranh tại các kỳ World Cup, đội U20 Italy cũng từng trải qua giai đoạn đen tối khi không thể vượt qua vòng loại trong ba kỳ liên tiếp từ 2011 đến 2015. Dù sau đó tình hình có khởi sắc với vị trí thứ ba năm 2017, rồi hạng tư, và về nhì vào năm 2023. Nhưng đến 2025, họ lại gây thất vọng khi dừng bước ngay từ vòng 1/8.
Thành bại của một lứa trẻ không đảm bảo cho thành công hay thất bại của ĐTQG trong tương lai, nhưng nó là thước đo phản ánh sức khỏe tổng thể của cả một hệ thống bóng đá và mang đến cái nhìn khái quát về những gì sắp diễn ra.
Một trong những vấn đề nữa mà huyền thoại Baggio từng chỉ ra chính là bóng đá Italy mang tư duy huấn luyện cục bộ. Trong lịch sử, chỉ duy nhất một HLV ngoại từng dẫn dắt tuyển Italy là Helenio Herrera, và ông cũng chỉ cầm quân vỏn vẹn 4 trận. Với một quốc gia, việc có một HLV nội dẫn dắt đội tuyển là niềm tự hào dân tộc. Không có gì sai khi tin dùng các HLV trong nước, miễn là họ thực sự chất lượng.
Nhưng sự e dè trong việc học hỏi, cập nhật những “phiên bản” bóng đá tân thời từ bên ngoài và khước từ những tư tưởng mới để mở rộng tầm nhìn chính là biểu hiện rõ nhất cho những gì đang chệch nhịp của bóng đá Italy hiện nay. Cesc Fabregas, HLV người Tây Ban Nha đang gây tiếng vang cùng Como ở Serie A, thường xuyên bị các đồng nghiệp người Italy chỉ trích khi ông bảo vệ triết lý bóng đá dựa trên kiểm soát bóng và so sánh nó trong tương quan với nước sở tại.
Nói như Baggio, bóng đá Italy thất bại trong việc ưu tiên “mối quan hệ với quả bóng”, mà quá chú trọng vào thể chất thay vì kỹ thuật và sự khéo léo của các cầu thủ. Tất cả đều quay lại bài toán đào tạo HLV – điều mà Baggio hằng mong mỏi – và sự phát triển nhất quán về chiến thuật, về cách thức mới để phát huy tối đa tiềm năng cầu thủ, cũng như sự kết nối chặt chẽ giữa FIGC và các học viện.
Từ khóa “mối quan hệ với quả bóng” gợi nhớ về lần tuyển Italy nâng cao cup vàng thế giới lần thứ tư vào năm 2006. Andrea Pirlo ngày ấy xuất hiện trong buổi tiệc mừng công với chiếc áo in dòng chữ “No Pirlo No Party” mà đội tuyển dành cho. Mọi thứ dường như đã là một điềm báo. Với sự thoái trào và giải nghệ của nhạc trưởng tài hoa Pirlo, tuyển Italy dần lao dốc không phanh. Họ bị loại ngay từ vòng bảng World Cup 2010 và 2014, và khi không còn Pirlo, họ thậm chí không thể vượt qua vòng loại các năm 2018, 2022 và giờ là 2026.
Trong đường hầm tăm tối đó, chỉ có một điểm sáng duy nhất, một ngoại lệ duy nhất, là chức vô địch Euro 2020 trong điều kiện đặc biệt của đại dịch. Đó là danh hiệu có được sau khi thầy trò Roberto Mancini đánh bại Tây Ban Nha và Anh trên chấm luân lưu, nhờ vào lối chơi của một tập thể mà kiến trúc sư trưởng là Jorginho – một người gốc Brazil nhập tịch vốn chưa bao giờ được truyền thông Italy đánh giá đúng tầm.
Mọi thứ phải bắt đầu từ bộ máy lãnh đạo. Sự sụp đổ về chuyên môn, như ký giả kỳ cựu Enrico Curro của báo Italy La Repubblica nhận định, luôn song hành với thất bại về mặt quản trị: “Kết quả bết bát của bóng đá trái ngược hoàn toàn với những thành công chưa từng có của điền kinh, các môn Olympic, tennis hay bóng chuyền…”.
Những ngày này, khi tuyển Italy lần thứ ba liên tiếp lỡ hẹn World Cup, câu chuyện về bản đề án 900 trang của Baggio lại trở thành một nỗi nuối tiếc “giá như”.
Hoàng Thông tổng hợp
Nguồn: https://vnexpress.net/de-an-900-trang-cai-cach-bong-da-italy-bi-xep-xo-cua-baggio-5057663.html
